Sunday 16 April 2006

Overzicht klimblessures

Door Matthijs Abeelen in Blessures

In het vorige deel heb ik kort naar wat cijfers over klimblessures gekeken. Duidelijk is dat veel klimmers een keer geblesseerd raken, met name aan vingers, ellebogen en schouders. In dit deel wil ik een start maken met het beschrijven van de meest voorkomende blessures. Dit is een globaal overzicht, in vervolgartikelen wil ik dieper in gaan op de blessures afzonderlijk.

Ook wil ik benadrukken: als je het vermoeden hebt dat je een (ernstige) blessure hebt, twijfel niet naar je huisarts te gaan. Ook al doe ik mijn uiterste best zo betrouwbaar mogelijke informatie te verzamelen, de informatie die ik hier geef kan nooit een vervanging zijn voor het oordeel van een medisch specialist.

Acute versus chronische blessures

Sportblessures worden vaak onderverdeeld in acute en chronische blessures. Acute blessures ontstaan plotseling, als gevolg van bijvoorbeeld vallen, botsen met een tegenstander of plotse hoge belastingen. Goede voorbeelden van acute letsels zijn botbreuken, kneuzingen, spierscheuringen of bijvoorbeeld het scheuren van een knieband. Bij klimmen zal het vaak om een val gaan of een onverwachte belasting als gevolg van bijvoorbeeld wegglijden van je voeten.

De chronische blessures worden ook wel overbelastingsblessures genoemd. Ze ontstaan geleidelijk en vertonen vaak een terugkerend patroon (recidive). Vooral in sporten waarbij dezelfde bewegingen vaak herhaald worden komen chronische overbelastingsblessures veel voor. Denk aan hardlopen, fietsen of zwemmen.

Bij klimmen komen beide vormen van blessures voor, maar de overbelastingsblessures zijn in de meerderheid. Hochholzer et al. geven aan dat het bij 69% om overbelastingsblessures gaat in vergelijking met 31% acute letsels.

Vingerblessures

Om maar gelijk met de grootste groep te beginnen: de vingerblessures. Niet alleen veel voorkomend, maar ook moeilijk te behandelen. Klimblessures aan vingers zijn vaak erg specifiek, wat het voor medici die onbekend zijn met klimmen niet makkelijker maakt. Ook het feit dat het om kleine pezen en bandjes gaat die dicht op elkaar liggen, maakt een diagnose lastig. Het enige lichtpuntje is misschien dat je er tien hebt. Bij het blesseren van één enkele vinger kun je vaak redelijk goed doorklimmen met de rest. Alhoewel je daar erg voorzichtig mee moet zijn, maar dat mag duidelijk zijn.

Blessures aan ringbandjes

Wellicht een van de bekendste klimblessures is die aan de ringbandjes. Uit de cijfers die ik eerder gaf blijkt dat het bij ongeveer 1 op de 3 vingerblessures om een blessure aan een ringbandje gaat. Het verhaal erachter is vaak heel kenmerkend: bij het vasthouden van een klein randje glijdt iemand weg, waarna een luide knal volgt in de vinger. Vaak is die knal zelfs beneden bij de zekeraar te horen. Ringbandblessures komen in verschillende gradaties voor. Soms is maar een enkel ringbandje deels of geheel gescheurd. Maar het scheuren van meerdere ringbandjes komt helaas ook vaak voor.

Chronische zwellingen van de vingergewrichten

Bij de meeste klimmers zijn op de lange termijn wel verdikkingen van de gewrichten van de vingers te zien. Maar het gaat lang niet altijd om een blessure. Een verdikking van het gewricht als gevolg van dikker wordende kapsels en een verdikking van de botuiteinden zelf kan een natuurlijke aanpassing zijn aan de extreme belastingen van klimmen. Net als spieren zich aanpassen aan de belasting passen de gewrichten van de vingers zich aan.

Maar als die zwellingen gepaard gaan met pijn en vochtophoping is er waarschijnlijk toch sprake van een ontsteking van het gewricht. Extreme houdingen zoals bij het vasthouden van arquerandjes en lange statische belastingen zijn waarschijnlijk oorzaken. Ook verklemmen van gewrichten in spleten of gaten is natuurlijk niet echt bevorderlijk voor de gezondheid ervan.

Blessures aan vingerpezen

Wellicht het grootste overbelastingsprobleem bij klimmen: de pezen van de vingerbuigers. Meestal gaat het om de buigpezen van middel- of ringvinger, ter hoogte van de midden- en basis kootjes. Een pijnlijke plek aan de binnenkant van de vinger, een voelbare verdikking of een knakkend of krakend geluid zijn kenmerkende symptomen. Dat laatste duidt er op dat de pees niet helemaal soepel meer door de peesschede loopt. Vaak is een exacte diagnose moeilijk te stellen, omdat in een klein gebied zoveel structuren liggen. Dan is het moeilijk te zeggen of het nu om een ontsteking van een pees, peesschede of toch een kapsel gaat. Ook het onderscheid met ringbandblessures is in eerste instantie moeilijk te maken. Dan zijn geavanceerdere methoden zoals bijvoorbeeld ultrageluid nodig om de juiste diagnose te stellen.

Blessures aan kapsels van de vingergewrichten

Vingergewrichten worden – net als andere gewrichten – omgeven door kapsel en banden die er voor zorgen dat het gewricht stabiel blijft en de juiste bewegingen uitgevoerd kunnen worden. Dit kapsel en de kollateraalbandjes kunnen geblesseerd raken bij extreme passieve belastingen op de gewrichten, zoals dat gebeurt bij het verklemmen van vingers in vingergaten of zijwaartse belastingen bij zij- of ondergrepen. Vaak zal een plotse en onverwachte zijwaartse belasting de oorzaak zijn van een blessure aan deze collaterale ligamenten. De pijn is duidelijk te voelen aan de zijkant van het vingergewricht en bij het dwars belasten daarvan.

Hand, pols en onderarm

Bij een deel van de handblessures gaat het om fracturen. Vaak zijn die een gevolg van een val. Maar in enkele gevallen kan de oorzaak een extreme belasting bij verklemmen of verdraaien in een spleet of vingergat zijn. Herhaalde druk en trekkrachten kunnen ook leiden tot stressfracturen in de vingers.

Blessures aan het spierpeescomplex van de onderarm

Naast het scheuren van een of meerdere ringbandjes is dit een van de andere veelvoorkomende acute blessures bij klimmen. Wat er vaak gebeurt is dat bij extreme belastingen een plotselinge pijnscheut in de onderarm te voelen is. Niet zelden gaat het om tweevingergaten. De pijn blijft aanwezig en doorklimmen zit er meestal niet in. De dagen erna is de spier voor een deel verhard, stijf en pijnlijk. Vaak is een duidelijk te lokaliseren pijnlijke streng in de lengterichting van de spier te voelen. Soms begint de pijn al in de pols of hand.

Karpaaltunnelsyndroom

Bij het karpaaltunnelsyndroom gaat het om een overbelasting van het gebied aan de binnenkant van de pols waar de pezen van de onderarm door een soort peesboog heen gaan. Dit is een blessure die ook veel bekend is in andere sporten, zoals bijvoorbeeld wielrennen. De pijn wordt veroorzaakt door het verklemmen van de nervus medianus. Vaak gaat dit gepaard met een tintelend of doof gevoel in pols en hand. Bij klimmers kan de blessure veroorzaakt worden door spiervezels die tot in de pols lopen. Deze kunnen als gevolg van training dikker worden (hypertrofie) waardoor de verklemming van de zenuw ontstaat.

Compartiment syndroom

Een compartiment syndroom is een blessure waarbij in een spier door verhoogde weefseldruk de doorbloeding wordt belemmerd en zenuwen afgeklemd raken. Vaak gaat het om spieren die omgeven zijn door botten, zoals in het onderbeen. Maar bij klimmers kan het voorkomen in de onderarmen. Het is een zeer zelden voorkomende blessure, die zowel acuut als chronisch kan optreden. Bij de acute variant ontstaat binnen 12 uur na een (extreem) zware belasting een hevige drukpijn in de spier die niet verlicht wordt met immobilisatie. Bij de chronische variant treden al tijdens het sporten stekende of krampachtige pijnen op.

Elleboogblessures

Naast alle blessures in het handgebied vormt het gebied rond de elleboog een volgende probleemzone. Deze blessures zijn vaak chronisch van aard, veroorzaakt door langdurige overbelasting.

Laterale epicondylitis

Misschien zegt deze term je weinig, maar de term “tenniselleboog” zal voor velen wel bekend zijn. Dit is een beruchte overbelastingsblessure aan de buitenkant van het ellebooggewricht, op de plaats waar de pezen van de onderarmstrekkers aanhechten. De benaming van de blessure is wat misleidend, omdat de blessure ook in veel andere sporten voorkomt. Bijvoorbeeld bij turners.

Mediale epicondilytis

De mediale epicondilytis is de plek waar een groot deel van de spieren van de vingerbuigers hun oorsprong vinden. Het is dan ook niet verwonderlijk dat bij klimmers ook daar problemen kunnen ontstaan. Deze blessure is berucht bij golfers en werpers in een sport als honkbal. De plek waar de spieren aanhechten is drukgevoelig en het buigen van de pols naar binnen tegen weerstand is pijnlijk.

Tot slot kunnen er rond het ellebooggewricht problemen ontstaan bij de aanhechtingen van de pezen van biceps en triceps. Ook kan er een verdrukking optreden van de nervus radialis in de spier die voor draaiing van de onderarm naar binnen (supinatie) zorgt. Dat gebeurt als die spier door (over)belasting ontstoken raakt en als gevolg daarvan zwelt.

Schouderblessures

De schouder is één van de complexere gewrichten van het lichaam. Ook omdat het gewricht op zich zelf weinig stabiel is, moet een complex samenspel van alle spieren en pezen rond het gewricht voor stabiliteit zorgen. Verschillende slijmbeurzen rond het gewricht moeten er voor zorgen dat de bewegingen soepel kunnen verlopen. Als zo’n slijmbeurs bekneld raakt tussen de verschillende delen kan dat tot een pijnlijke blessure lijden. Een voorbeeld is de bursitis subacromialis. Als die ontstoken raakt is het gedeelte aan de voor/bovenkant van de schouder pijnlijk.

Verder komen ook instabiliteiten van het schoudergewricht voor. Bij sommige mensen zijn de gewrichten van nature al wat beweeglijker dan normaal, maar van een instabiliteit wordt gesproken als die beweeglijkheid te extreem wordt en gepaard gaat met problemen. Ook door het beschadigen van het kapsel kan zo’n luxatie ontstaan. Bij klimmers zal dat vaak aan de voorkant gebeuren.

De zogenaamde “rotator-cuff” spieren rond de schouder hebben een belangrijke stabiliserende functie voor het schoudergewricht. Daarnaast zijn ze ook belangrijk voor het uitvoeren van bepaalde bewegingen van de armen. Bij plotse hoge belastingen of juist vaak herhaalde repeterende bewegingen kunnen deze spieren overbelast raken. Dat kan bijvoorbeeld een klein scheurtje zijn in één van deze spieren.

Tot slot kan de pees van de biceps spier die aan de voorkant over het schoudergewricht loopt geblesseerd raken.

Rugblessures

Problemen in de rug hebben vooral te maken met de rugwervels. Bij slechte landingen na een val kunnen tussenwervelschijven beschadigd raken. Ook het vele overstrekken van de rug bij zowel zekeren als het klimmen van overhangende routes is waarschijnlijk oorzaak van veel problemen in de onderrug. Natuurlijk zijn de lange reizen in veel te kleine auto’s ook niet echt bevorderlijk voor de gezondheid van je rug…

Knieblessures

Bij het kniegewricht is het met name de meniscus die beschadigd kan raken. Dat gebeurt vooral bij bewegingen waarbij het been naar buiten gedraaid is en de voet op een hoge tree gezet wordt om zo uit te drukken. De meniscus is vooral gevoelig voor bewegingen waarbij een draaiing en hoge belasting samengaan. Verder komen problemen bij de laterale banden aan de zijkant van het gewricht voor. Die blessures kunnen ontstaan als je verkeerd neerkomt bij een val. Een andere knieblessure is die aan de patellapees. Dat is de pees die van je knieschijf (patella) naar je onderbeen loopt. Als deze ontstoken raakt is dat te voelen als een pijnlijk drukpunt in de pees. Met bijvoorbeeld traplopen is een doffe pijn aan de onderkant van de knieschijf te voelen.

Voet- en enkelblessures

De laatste categorie zijn de blessures aan voet en enkel. De verstuikte enkels als gevolg van verkeerd vallen zullen bij de meeste mensen die wel eens boulderen bekend zijn. Het feit dat voeten in veel te kleine schoenen gestoken zijn is in dit verband niet echt bevordelijk. Ook bouldermatten kunnen soms juist voor meer problemen zorgen, omdat een val op de rand van de mat voor nog ernstigere verstuikingen kan zorgen.

Verder komen voetdeformiteiten vaker voor bij klimmers, waarschijnlijk door de vaak kleine klimschoenen.

Conclusie

In dit artikel heb ik een kort overzicht gegeven van de verschillende blessures die er zijn bij klimmers. Ondanks de lange lap tekst heb ik de individuele blessures maar beperkt aandacht gegeven. Ik realiseer me dat ik waarschijnlijk meer vragen opwerp dan beantwoord. Ook is dit overzicht lang niet compleet. Ik hoop dit in volgende delen goed te maken.

En dit keer zal het volgende deel wat sneller volgen.

Matthijs Abeelen

Bronnen en Meer Info

Een aantal publicaties:

  • Sport-medisch formularium. Een praktische leidraad. Prof.dr. W.L. Mosterd et al., 2000. Bohn Stafleu Van Loghum.
  • Sports Injuries. Their prevention and treatment. L. Peterson & P. Renström, 2001 Martin Dunitz Ltd.
  • Sportklettern. Aktuelle sportmedizinische Aspekte Volker Schöffl & Thomas Hochholzer, 2004. Lochner Verlag.
  • Sportklettern. Verletzungen – Prophylaxe – Training. Thomas hochholzer & Andrea Eisenhut

10 Reacties op Overzicht klimblessures comment

  1. niek schreef:

    ha matthijs,
    goed hier weer eens een artikel te lezen! heb alleen even gescanned eneh, ik mis een veel voorkomende rugblessure. Een fisioterapeut had het bij mij over het ‘houdingsspiertje’ hoog in de rug in de buurt van de schouderbladen. De spier kan makkelijk overbelast raken en ook kan het zenuwstelsel in de verdrukking raken. Ik ken de termonologie niet, alleen de symptomen 😉 verschilt pp. Kan onder meer ontstaan door veelvuldig diep frontaal inblokken (bv overhandende zandstenen route stijl). Meer weten? mail ff

  2. Andrea schreef:

    Hoi Matthijs,

    inderdaad leuk weer eens een artikel te lezen! Helaas is een deel erg herkenbaar 🙁 en de laatste tijd vooral dat deel over de voeten. Ik prop mijn voeten natuurlijk ook in veel te kleine schoenen (klimt nu eenmaal lekkerder), maar tegenwoordig heb ik de dag na een avond klimmen vaak last van mijn grote tenen. Bij het lopen, tijdens de afzet als de grote teen “overstrekt”, doet het dan pijn in het gewricht. Heb je daar al iets over gevonden? Zou het een (tijdelijke) blessure zijn of een vergroeing?
    Het helpt trouwens wel als ik een paar keer op andere schoentjes klim, maar helaas zijn al mijn reserveschoenen nu behalve oud en slap ook nog voorzien van onaanvaardbaar grote gaten…

    Groetjes,
    Andrea

  3. Matthijs Abeelen schreef:

    Niek en Andrea: ja, ik ben ook zelf blij weer eens een iets nieuws te plaatsen. Werd tijd ook. De blessure die Niek beschrijft kende ik nog niet, althans niet specifiek binnen het klimmen. De fysiotherapeut ziet natuurlijk vele blessures voorbij komen. Maar als het echt een blessure is die vaak voorkomt bij klimmers is het wel interessant er eens wat beter naar te kijken.

    Andrea: ik heb wel een en ander gelezen over voetproblemen. Zal ik in de serie ook zeker een artikeltje aan wijden. Is het iets wat je al langer voelt? Plotseling ontstaan is? Het kan zowel een blessure als vergroeiing zijn. Een vergroeiing hoeft niet erg te zijn zolang je er geen last van hebt. Maar als het echt te erg wordt zou ik zeker even langs een huisarts gaan, die kan dat beter diagnosticeren. Alhoewel ik wel kan raden wat zijn advies vervolgens zou kunnen zijn.

  4. Ha Matthijs, Misschien nog een mooie aanvulling voor je site:

    LUMBRICALIS SHIFT SYMDROOM

    http://nueersteenbakkie.blogspot.com/2005/10/wat-is-er-aan-de-hand.html

    Een onbekende, maar toch een blessure die ik zelf heb en die ik regelmatig ook registreer bij anderen.

    Groeten!

    George

  5. Klaartje schreef:

    Hoi Mathijs,

    Ik las het stuk van Niek over een houdingsspiertje diep in de rug waardoor een spier overbelast kan raken.
    Ik heb al jaren last van mijn rug (op meerdere plekken). Zitten verergert de klacht en soms heb ik het idee dat ook klimmen de laatste tijd zorgt voor klachten. De laatste tijd lijkt het door klimmen te verergeren. Ik heb na het klimmen vooral last van mijn rechterribben en de rechte spier die langs mijn wervels loopt. ook de spier in mijn rechterzij is geirriteerd en straalt soms door naar mijn bil. geen enkele fysio heeft met tot nu toe kunnen helpen en het maakt met moedeloos. Ik ben eigenlijk op zoek naar iemand die verstand heeft van blessures bij klimmen of die mijn klacht herkent om te kijken of het klimgerelateert is en wat ik eraan kan doen.
    Heb jij tips?

    Groetjes Klaartje

  6. Matthijs Abeelen schreef:

    Hoi Klaartje, dat is erg vervelend. Rugklachten zijn vaak ingewikkeld. Ik ben bang dat ik geen concrete tips voor je heb, behalve dan verder op zoek te gaan naar een sportarts, sportfysio met veel ervaring of SMA (sport medisch advies centrum). Alleen een (sport) arts kan diverse onderzoeken doen om verschillende soorten problemen/oorzaken uit te sluiten. Het klinkt in elk geval alsof het meer is dan alleen een spier. Pijn die uitstraalt kan wijzen op een zenuw die beklemd is bijvoorbeeld. Je kunt ook proberen informatie in te winnen bij Marco Bruens (mlbruens@hotmail.com) die met de NKBV samenwerkt op het gebied van sportklimblessures.

  7. Wilbert schreef:

    Ha Matthijs,
    Ik ben 2 weken geleden in mijn schouder gevallen; mijn voet gleed weg en ik ving me op in de schouder. Sindsdien heb ik scheuten pijn bij het heffen van mijn arm en als ik er op lig een beetje gewone pijn. Enig idee?
    Punt is dat ik graag weer wil boulderen… zeker nu er een hal vlak om de hoek zit 🙁
    Ik dacht dat t wel over zou gaan maar ik ga nu toch even langs de huisarts.

  8. Matthijs Abeelen schreef:

    Hoi Wilbert, dat is balen. Klinkt alsof je een band oid verrekt hebt. Zou zeker naar een huisarts gaan (voor evt doorverwijzing naar fysio/sportarts/specialist) voor diagnose en evt behandeling. De schouder is een erg complex en lastig gewricht, daar moet je mee oppassen. Liever nu even goed uitzoeken, zonodig aantal weken niet boulderen of rustiger aan doen en goed genezen, dan nu te veel doen en er een chronische klacht van maken.

  9. robbe pinsart schreef:

    dag Mathijs

    Ik vond het een heel interessant artikel! ik zat wel met een vraagje.
    Een half jaar geleden ben ik begonnen met muurklimmen en ben er heel fanatiek (iets te fanatiek) mee bezig. Ik heb thuis van alles gemaakt om goed te kunnen trainen en om veel progressie te maken (fingerboard, bouldermuurtje,…) ongeveer een maand geleden heb ik een spierscheur opgelopen in mijn rechter schouder, die is goed genezen maar ik voelde nog wat pijn en ben dan maar naar de huisarts gegaan. Na een echo-onderzoek bleek dat mijn slijmbeurs binnenin mijn schouder is ontstoken en er vochtophoping plaatsvind. Mijn dokter zei dat rusten niks ging opleveren en dat ik ontstekingsremmers moet nemen om het op te lossen. Als dat geen effect heeft, moet ik eventueel ( hij sprong er niet voor recht ) een cortizonespuit laten zetten. Ik ben slechts 18 en vindt zo’n spuit voor mijn leeftijd iets te zwaar. Dus ik zit nu een beetje vast… Ik zit midden in mijn revalidatie en weet niet of ik nu mag klimmen, juist beter rust,…
    Kan je me hier bij helpen? En heb je hier ervaring mee?

    Mail me,
    groetjes

    Robbe

  10. Matthijs Abeelen schreef:

    Hallo Robbe, erg vervelend van die blessure. Het is in elk geval goed dat je zelf al de conclusie hebt getrokken dat je waarschijnlijk te fanatiek bezig geweest bent. Een half jaar klimmen is nog maar héél kort. Om de belastbaarheid van alle spieren, pezen en gewrichten voor het klimmen voldoende op te bouwen hebben de meeste mensen vele jaren nodig. Ik zou zelf de eerste 3-5 jaar afraden specifiek te trainen aan fingerboards en dergelijke. Eerst maar een paar jaar ‘gewoon’ klimmen en daarbij vooral werken aan techniek. Die kracht ontwikkelt zich dan vanzelf wel mee.

    Wat betreft je schouder: mijn persoonlijke mening is dat het effect van ontstekingsremmers niet duidelijk is. De ontsteking die optreedt is immers een lichaamseigen reactie, nodig voor het herstel van de aangedane weefsels. Met ontstekingsremmers ga je misschien de symptomen (pijn, zwelling) tegen, maar de vraag is of je daarmee het herstel op langere termijn niet tegenwerkt. Vroeger werden ontstekingsremmers vrij standaard gegeven en nog steeds is het een gangbare behandeling, maar volgens mij is men hier in de (sport)medische wereld wel meer vraagtekens gaan zetten.

    Net zo of nog meer geldt dat voor cortizonespuiten: een paardemiddel dat op korte termijn voor verlichting van klachten zorgt maar waarvan de effecten op lange termijn misschien alleen maar negatief zijn.

    Ik zou dus eerst maar via normale revalidatie proberen van je schouderprobleem af te komen: dat kan voor een deel/tijdelijk rust zijn, zodat de ergste pijn en klachten vermindert. Daarna een geleidelijke training van je schouder met diverse oefeningen om de belastbaarheid te vergroten. En als het met die oefeningen goed gaat, kun je weer voorzichtig gaan klimmen.

    Heel veel succes ermee!

Plaats een reactie

Je email adres wordt niet gepubliceerd.

Je mag deze HTML tags en attributen gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*